شنبه ۲۴ اسفند ۱۳۹۲ ه‍.ش.

هەڵتڵیشانی رۆح

گڕ بەرئەبێتە رۆح و
جەستە ئەسووتێ لە درەنگ وەختی ناسۆرا
هەرەس بە ماڵم خاتوون!
دەست بگرە بە ژانی بارووتا کە
قەڵغانی رۆحم

هەڵئەتڵیشێ! 



ئەفرا 

چهارشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۲ ه‍.ش.

Alphabet ئه‌لف و بێ

پێناسەیەکی زۆر کورت:
زمانی ئاڵمانی Deutsche Sprache، یەکێک لە گەورەترین زمانەکانە لە ئاستی فەرهەنگ، زانست و فەلسەفە و پێشکەوتنی کۆمەڵایەتیی دنیادا و سەر بە بنەماڵەی زمانەکانی هیند و ئەورووپایی و ژێرمەنییە. زمانی فەرمیی کۆماری فیدڕاڵی ئاڵمانە، سویس و ئوتریش (نەمسا)یە. لە زۆرێک وڵاتانی وەک فەرانسە  و ئیتالیا و چێکسلۆڤاکیشدا قسەی پێ دەکەن. بە گشتی سەد و پێنج ملوێن کەس لە دنیادا بە زمانی دایکی خۆیان دەزانن. ئەنیستیتۆی گۆتە، گەورەترین ئاکادمی و فەرهەنگستانی زمانی ئاڵمانیە. لەم لینکەی خوارەوەدا زیاتر دەتوانن بخوێننەوە. ویکیپدیای فارسی و ئاڵمانی

ئاپارتاید Aparteid

ئاپارتاید Aparteid) دەستەواژەیەکی سیاسیی بوو کە لە لایەن ئەفریقای باشوورەوە بە مەبەستی جیاکردنەوە و هەڵاواردنی رەگەزی بەکارهێنرا. ئەم زاراوەیە لە زمانی ئەفریکانس (ئینگلیسی ئەفریقایی) واتای "لەتکردن و جیاکردنەوە" دەگەیەنێت. لە ئەدەبیاتی سیاسیدا، ئاپارتاید بە سیستمی هەڵاواردنی رەگەز[نەژاد]ی ناودێر ئەکرێت، واتە بە شێوەیەک لە دڕندانەترین شێوەکانی جیاوازیی ڕەگەزایەتی و بە گشتی سیاسەتێک لە پێناو زەوتکردنی ھەموو مافە "سیاسی و مەدەنییەکانی شارۆمەندان" پێناسە ئەکرێت. ئاپارتاید، پەڵەیەکی رەشە بە ناوچاوانی مێژووی سەدەی بیستەم و یەکێک لە شێوەکانی لەژێرپێنانی مافەکانی مرۆڤ لەقەڵەم ئەدرێت کە سەرچاوە لە بیرێکی دواکەوتوانەی رەگەزپەرستی بوو کە ئێستاکە لە پانتایی سیاسەتی جیهانیدا، بۆتە هۆی رۆنانی زۆر دەستەواژەی سیاسی دیکە وەکوو: ئاپارتایدی جینسی، ئاپارتایدی نەتەوەیی، ئاپارتایدی دینی و .... هتد.

Deutsch - Kurdisch (100 Wişe A2)

ئاڵمانی ـ کوردی Deutsch - Kurdisch

A2

سه‌شنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۲ ه‍.ش.

Deutsch - Kurdisch (100 Wişe A1)

ئاڵمانی ـ کوردی Deutsch - Kurdisch
A1

مەلا مستەفا بارزانی

    بێهزاد خۆشحاڵی 
    و: ئەفراسیاب گرامی 

    لەخۆڕا نیە كە ئەگەر كەڵەپیاوێك هەر لە "منداڵدانی" دایكێكی خەباتكاری كوردەوە، لەدایك بێت‌و "سروودی خواكان"، "هاواری ئازادی"، "رزگاری"‌و "رزگاریدەر" بێت. پیاوێك كە لە "دیلیەتی"دا چاوی بەدنیا هەڵێنا، بەڵام ئازادانە ژیانی بردەسەر. ئازایانە خەباتی كرد‌و لە ئاكامدا میراتێكی پڕ بایەخی خەبات دژی ستەمی باڵادەستی بۆ رۆڵەكانی بەجێ‌هێشت. پاش سەدەیەك خەبات، بەشێك لە كوردستان وەكوو "ناوچەیەكی فیدراڵ" بە جیهانی ئەوڕۆكە بناسێنێ‌. مەلامستەفای بارزانی بە وتەی "هەژار"، "هێمای خەبات‌و بەرگری بۆ گەیشتن بە ئازادی"‌و بە وتەی "پێشەوا قازی محەممەد"، "سێمبۆلی شەرافەت، بوێری، جوامێری، لێهاتوویی‌و ئازادیخوازی" بوو. بێگومان مەلا مستەفاو ئەخلاقی ئەو لە روانگەی "پێداگریی لەسەر بەردەوامی خەبات" لە دەورانێكی نزیك بە سەد ساڵ یەكێك لە كەڵەپیاوانی مێژووی كورد بە ئەژمار دێت.
    كردەكار: مەلا مستەفا بارزانی
    هۆكار: مەلا مستەفا بارزانی، عەشیرەتی بارزان‌و حیزبی دێموكراتی كوردستانی عێراق
    گۆڕەپان:
    الف: زەمان: لە سەرتای سەدەی بیستەمەوە هەتا ئێستا
    ب: شوێن: باشووری كوردستان‌و "بیاڤی كۆماری كوردستان"
    ئامراز: راپەڕینی چەكدارانە، راپەڕینی جەماوەری‌و دیپلۆماسی سیاسی
    ئامانج: دامەزرانی كیانێكی سەربەخۆی كوردی لە ناوچە كوردنشینەكانی رۆژهەڵاتی ناڤیندا

یکشنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۲ ه‍.ش.

دیسان لە هەرێمی مێ ... شوو ... لە کانەوە

وێنە / لە پەنجەری ژوورەکەمەوە، ئاڵمان / کاکتوس و گوڵەباخ، دوو هاوڕێی هەمیشەی من
مێشوولەکانی ناو ژوورەکەم دیسانەکە پەڵەیان داوە، کردوویانە بە هێلانە و ماڵی خۆیان، خەریکە لێرە سەربەخۆی خۆشیان رائەگەیەنن، ئاڵایان هەڵکردوە، جێژن و فیستیواڵ ئەگرن، بەریان بە ڕۆژی ژوورەکەم یان هەمان گڵۆپە حیزەکانی ناوژوورەکەم گرتوە. هەڵبەت ناحەقیان ناگرم، سوپایەکیان هێناوە، ئەگەر فریای خۆم نەکەوم، خوێنم تیا ناهێڵن. بە هیچ چاریان نیە، نە بە مێشوولەکوژ، نە بە گسکی کارەبایی، نە بە خۆڕإوەشاندن. هیچ بیرم کردوە، ئەوە من ماوەیەکە بیریان لێ ئەکەمەوە، خاڵی لاوازیانم دۆزیەوە. ئینسان ئەگەر بە خەستی بیر لە شتێ بکاتەوە، یان رێگایەک ئەدۆزێتەوە، یان دەبێت خۆی بدات بە دەستەوە. بە هەرحاڵ بیرم لێ کردوە و بۆ دواجار سیاسەتی کوردانەم بۆ بەکار هێنا. نەک ئەم سیاسەتەی ئێمە دەیکەین، ئەو سیاسەتەی کە بەرامبەرمان کراوە. یانی لێرەدا وتەیەک زەق ئەبێتەوە، ئەگەر بتەوێ نەتەوەیەک بچەوسێنیتەوە، دەبێ بزانی خۆتیان چۆن چەوساندۆتەوە، ئاواش لەوانەیە نەتەوەیەکی تر بچەوسێنیتەوە.لەگەڵ چەند مێشوولەیەکی خوێڕی دا پەیمانم بەست، تووی دووبەرەکیم خستە ناویان، لەو لاشەوە بە ئایەتی پیاوچاکانی جۆڵایی، مەبەست جاڵجاڵۆکە، بەشێکی

ئەو دیوی خەیاڵ

زۆر جار ئینسان شتێک لە دڵی دا هەیە نازانێ چۆنی دەرببڕێت، هەم خۆشحاڵییە و هەمیش بێتاقەتی .... هەم پڕە لە سۆز و هەم پرە لە ئەوین .. زۆرجاریش گەر کەسێ گوێت لێ بگرێ لێت تێ ناگات و ئیدی هیچ لێی دەگەڕی... دوێنێ شەو مارەبرانی خوشکی هەرە بچووکم "هاجەر" بوو، حەزم دەکرد لە لای بوومایە و دەستمال و چۆپیم لێ بگرتایە و تێر هەڵپەڕایم بۆی و شان بە شانی خوشکەکانی دیکەم! ئەم خوشکەم بچووکی ناومانە، لەو کاتەی هاتوومەتە دەرەوەی وڵات، دوو جار بینیومە، نەمزانی چٶن باڵای کرد و گەورە بوو.. سەختە گەر گەورەبوونی خۆشەویستەکانت نەبینی. کە تلم کرد لە رووی نەبوو قسەم لەگەڵ بکات، بەڵام لەگەڵ نەخشینی خوشکم قسەم دەکرد، گوتم دەنگ و باس، قاقا پێ دەکەنی و دەیگوت هەر عەینەن "تەلێ" وایە، تەلێ مەبەستی خەسووی خۆی بوو، جارێ چووم بۆ ماڵیان نان و کەرەو دۆیان پێ دام، تا ئێوارە ناوسکم هەڵگووشی .... دەیگوت مینگە مینگی لێوە دێ و بە لووت قسە ئەکا ... دام لە قاقای پێکەنین .. چاییەکەی بە دەمەوە بوو گوتم: "نەخشە گیان وەک جاران دوو دووی پێوە دەخۆی؟" دەیگوت: "جاران بە قرووشکە چاییمان ئەخوارد، ئێستا باوی قوروشکە نەماوە، بە پەرداخی شیشەی قوڵفدار و چواری پیوە ئەخۆم، تەلێ ش سەرێ رائەوەشێنێ و مۆڕەیەکم لێ ئەکات " منیش دەمگوت دەی دەی .. وەلا هەر مۆڕەی لێ کردم ئەو فەقیرە تا بەیانی خەوی لێ ناکەوێ " من زیاتر پێکەنین دای دەگرتم .. بەلام بە دڵێکی پڕ لە بێتاقەتییەوە، دەلێ: کاکەگیان ئێمە باشین، ئەوە هاجەریش شووی کرد، بەیانی و دووبەیانی دانەیەکی تر پێت ئەڵێ خاڵۆ" .... هاجەرگیان هیوادارم بەختەوەر بیت ... هەرچەندە ئاواتی گەورەت هەبوو بۆ ژیان، خۆشبەختی و دڵخۆشیت بۆ من گەورەترین ئاواتە!

ژیانەوە بە کتێبە قەبەکان نیە ...

یەکێک لە کێشە سەرەکییەکانی کۆمەڵگای ئێمە ئەوەیە کە پێمان وایە کتێبە
قەبەکانی فەلسەفە و قوتابخانە فکرییەکانمان نەکردوەتەوە کوردی و ئێمە لە فەلسەفە بە جێ ماوین و ناتوانین پێشکەوتوو بین. بە دڵنیایەوە فەلسەفە بۆ کۆمەڵگا دەتوانێ رۆڵی خۆی هەبێت، بەلام بنەما نیە. کۆمەڵگای ئێمە لە سەرەتا دا زانیاریی لەسەر خۆی نییە، لەسەر دەورووبەری. کۆمەڵگای ئێمە پێویستیی بە دابینبوونی کار و نیشتەجێبوون و خۆراک و پۆشاک هەیە. کۆمەڵگای ئێمە پێویستی بە ئەمنییەتیی تاک و بنەماڵە هەیە دابین ببێت، ئەگەر ئەمانە دابین ببن، ئەوا لەسەدا کێشەی سەرەکیی ئێمە وەک کۆمەڵگای کوردی چارەسەر دەبێت. کە سەیری ئەم ئورووپاییانە دەکەی، هەست دەکەی هەموو شتێ ئەزانن، باس دەکەی لەگەڵیان و ناوی دەیان فەیلەسووف و نووسەر دەهێنیتەوە، کەچی ئەوان هەر تەقەی سەریان دێت. ئەوان پێویستییان بەو زانیارییە فەلسەفییانە نیە، پێویستیان بە دابینبوونی کار و ئایندە و پیشەیەکی بە دڵی خۆیان هەیە. ئێمە دەبێ قەناعەت بهێنین کە هەموو خەڵکی کوردستان فەلسەفە ناخوێننەوە، کۆمەڵناسی ناخوێننەوە، یان هەر هیچ ناخوێننەوە. بۆ ئەوەی کۆمەڵگا گەشە بکات دەبێ داخوازیی و خواستەکانیان دابین بکرێت. من جارێک لە سمینارێک لەسەر مەسەلەی ژن لە شاری کۆیە گوتم: ژنان پێویستیان بە قوتابخانەی فیمینیستیی نییە، ئەوە کۆمەڵیک نوخبەن کە هەوڵ دەدەن قوتابخانە و رەوتە فککرییەکان بخوێننەوە نەک هەموو ژنان، ژنان پێویستییان بە دابین بوونی کار، پێویستیان بە پشتیوانی ماڵ و نیشتەجێبوون هەیە. ئەگەر ئەوەی بۆ دابین بکرێ و ژن بتوانێ بەتەنیا بژیت، ئەوا کێشەی چەند ژنی، قەتڵی نامووسی، لەمالەوە دانیشتن و ستەمی پیاوسالاری و ..... چارەسەر دەبێت. بەلام ئەگەر ئەمانەی نەبێت، ژن هەمیشە کۆیلەی پیاوە، چون پیاو ئەیژییەنێت و ککاری بۆ دەکات. هەڵبەت ئەمەش هەموو کێشەکان چارەسەر ناکات، ئەمە دەرەتانێکە تا ژن سەربەخۆ بێت. وەک چۆن گوتم هەموو شتێ باشە بکرێت بۆ کۆمەڵگا، بەلام زەروورەتی ژیان دابین بوونی ئەمنییەت و کار و ژیانی ئاسوودەیە. بە قەولی سەربازێکی رووسی لە بەرەکانی شەردا، یەککێک لە ئەفسەرەکان پیی دەڵی با شێعرێکی شکسپیرت بۆ بخوێنمەوە، شاکارە، ئەویش دەلێ ئێستاکە جووتێ چەکمە لە سەد بەرهەمی شکسپیر بە نرخترە، شێعری شکسپیر نە دەبێ بە نان نە دەبێ بە چەکمە بۆ بەردەوامی لەم بەرەیەی شەردا".

چەند ساڵ بەر لە ئێستا. لە دیداری قانێع لە سلێمانی، لە پەنای نیشتمانێک لە شێعر /


هاوڕێکانم

هاوڕێ نزیکەکانی من 
بارانی هەمیشەیی
قاوەی تاڵ ڵ ڵ
جار ناجارێ شەراو
تەنیایی ...

 ئەی هاوڕێی هەمیشەیی من!

کچ


کچ ـ ئاه باوکە؟! تۆ خەریکی درۆ ئەکەی؟
باوک ـ نا نا کچم. کوا، ئەوە نیە بۆت ئەگێڕمەوە؟
کچ ـ نا باوکە بە چاوتا دیارە؟
باوک ـ چۆن ئەزانی؟ 

کچ ـ دایکم وا ئەڵێت ... 
باوک ـ دایکت چوزانێ رۆڵە؟
کچ ـ ئەڵێ ئەگەر زۆری لێ گوت، ئەوە بزانە درۆ ئەکات!
باوک: چەن ساڵەتە باوانەکەم!
کچ ـ حەوت، ئەبم بە هەشت
باوک: هیچ نیە ڕۆڵە، با بی بە هەشت، تۆش عادەت ئەکەی!
کچ ـ باوکە؟
باوک: گیان رۆڵە ...
کچ ـ دەی ئاخرەکەی، چی بوو!
باوک ـ ئاخر رۆڵە لەبیرم چوو!
کچ ـ ئەرێ وەڵا دایکم راستی کرد
باوک ـ چی فرەزان!
کچ ـ دایکم ئەڵێ هەروا فێری جگەرەش بوو.
باوک ـ ئاخ کە لە دایکت ئەچی ..
کچ ـ باوکە خۆشمەوی ...



ئەگەر ئەم دیالۆگەم درێژ بدایە، لەوانەیە .

سه‌فه‌ر

به‌ربه‌یان
په‌پووله‌یه‌کی ریبوار
به‌رێگای عشقه‌وه‌ وه‌یلان
سه‌فه‌ر به‌هاری کۆچکردوو 
بوار نادا شیوه‌نی خاک
تاریکی سه‌خت دائه‌کا
هه‌ڵیده‌گرێ به‌ره‌و پاییز
بای سه‌رشێت و
سروه‌ی ناشادی هه‌راسان
تا بۆ دوایین ساتی ژینی گوڵێ
داڵده‌ی بدا باڵاخانه‌ی خه‌زان
له‌ته‌نیشت دار هه‌نارێ
شان به‌ شانی کازیوه‌یه‌کی دڵناسک
‌ له‌ ژێر
خه‌یمه‌ی گه‌لایه‌کی بێ ناونیشان

بێ سەبرانە

بێ سه‌برانه‌ سه‌رما ده‌ڕوێ، باڵا ده‌کا، سه‌رشێتانه‌ شه‌قام، ئه‌که‌وێته‌ داوی پاییزه‌وه‌ ، ناهومێدانه‌ کۆڵان، له‌ زستان ئه‌په‌ڕێته‌وه، به‌سه‌ر سینه‌ی پردێکی دڵناسک، ‌ له‌ پێناو سه‌مای گوڵێک، له‌ ژێر پێستی خه‌نده‌یه‌ک، شکۆفه‌ی هیوایه‌ک نووستوه‌.

ستایشی پاییز


تا ستایشی پاییز
شەرابی شێعرتان نۆش! 
تا مەرگی ئێوارە 
بێ ئۆقرە ئەستێرە مەست! 
ژەم بە ژەم هەرەسی شەو 
ئایەتی "الف" تا "یا" شێت!

ئەم چەند دێڕە بۆ کافیەی خوشکم .. کچێک بوو لە نەسڵی پاییز



هێشتا گه‌نجی، نابێ ناهومێد بی، دنیا پره‌ له‌ ئازار، مه‌رگ دوایین پردی هه‌ناسه‌یه‌، ئه‌ها گوێ له‌م گۆرانیه‌ بگره‌، "به‌ قوربانت بم گوڵاڵه‌ی ئازیز، وا به‌ سه‌ر ده‌چێ ماته‌می پاییز"، ئه‌م پاییزه‌ هه‌سته‌وه‌ تا پاییزی دیکه‌ دێ خوا گه‌وره‌یه‌! ژیانی ئێمه‌ هه‌موو ئازاره‌، به‌ منداڵێ له‌گه‌ڵ ئازارو ژاندا گه‌وره‌ بووین، هه‌ر کۆرپه‌بوون مژێ شیر و مژێ ژانمان ده‌نۆشی، مه‌مکی دایکمان هه‌موو ژان بوو، دایکمان له‌ نه‌سڵی هه‌راسانی دار هه‌نجیره‌کان بوو، باوکم هێشتا له‌پی ده‌ستی جێی هێڵی زه‌مانه‌، خوشکانمان له‌ ناو گه‌نمزارا خه‌یمه‌یان هه‌ڵداوه‌ و براکانمان ره‌ندان رچه‌ی ته‌نگانه‌ ئه‌شکێنن! هێشتا ناهومێدی نه‌هاتوه‌ته‌ به‌ر په‌نجه‌ره‌ی ته‌مه‌نت نه‌که‌ی ناهومێد بی!؟ هه‌سته‌وه‌ گوێ له‌ خه‌نده‌ت بگرم، هه‌سته‌وه‌ ئه‌مه‌وێ باوه‌شت بگرم! پێکه‌وه‌ تێر بگرین... گریان مه‌راق ئه‌کوژێ ... فرمێسک دڵ ئه‌شۆرێته‌وه‌! هیشتا گوێم له‌ هه‌ناسه‌ته‌ چه‌نده‌ بڵینده‌!

یارێ

لە فەیسبووکی کاک مەسعود مەنافەوە
ئه‌رێ یارێ
تازه‌ زانیوته‌
جیهان ته‌نیایی ئه‌بارێ
نیگات تینی به‌ر هه‌تاوه‌
شه‌خته‌ی ته‌نیایم ئه‌شکێنێ

***

پێشمه‌رگه‌ / بۆ شه‌هید مه‌لاحسێنی "نێ"

له‌ رێگای دووری سه‌ربه‌ستی
چه‌ند په‌نجه‌ره‌ی ئازادی له‌سەرشان
شەهید مەلاحسێن نێ

باوه‌شی چه‌ند کۆرپه‌یه‌کی گوڵه‌ هێرۆ
داربه‌ڕوویه‌کی ده‌م به‌خه‌نده‌ی "میراجی" بوو
له‌گه‌ڵ ده‌سته‌ ته‌زیوه‌کانی"دۆڵاش" ئاشنا
سه‌رشانی شاخی په‌نا بوو بۆ "پێشمه‌رگه‌"
په‌نای که‌پرێکی خۆزگه‌بوو نزیک تا تاسه‌ی "زرێبار"
جامانه‌ی "به‌رده‌بووک" و
ریشی ماش و برینجی ئومێدێک بوو تا دوور ده‌که‌وته‌وه‌
هه‌رکاتێ به‌ به‌رئاوایی تێ ده‌په‌ڕێ
"با"ی له‌گه‌ڵ بوو
شنه‌ی له‌ "گۆلبه‌ن"ی بوو بۆ حه‌سانه‌وه‌ی ئازادیی...
خه‌یمه‌ی دلێری هه‌ڵده‌دا
بێستانێک بوو له‌ وه‌نه‌وشه‌
شه‌وان دڕدان به‌ تاریکی و
رۆژان لادانی پرچی سته‌م
هه‌میشه‌ که‌پره‌که‌ی ئه‌گه‌ڕێ
.... هه‌میشه‌ شین شین ئه‌بارێ

منداڵانی گه‌ڕه‌ک

گوندی هەریر، باشووری کوردستان. وێنەگر خۆم

ساڵانی زوو

ساڵانی زوو که‌ منداڵ بووم، هیچ کات فرمێسکی باوکم نه‌بینی، جارێ زۆر دڵته‌نگ بوو، بێتاقه‌تی هه‌موو گیانی داگرتبوو، شه‌وێک بوو هه‌موومان بێ ده‌نگ دانیشتبووین، ته‌له‌فزیونێکمان هه‌بوو به‌کار ئه‌وه‌ نه‌ده‌هات چاوی لێ بکه‌ین، زوو زوو عه‌لی برام ده‌یگوت برۆ سه‌ر بانه‌که‌ و ئانتینه‌که‌ بجوڵێنێ، ئانتنی چی ؟ ده‌ورییه‌کی فافۆن بوو، جارێک چۆله‌که‌ی به‌سه‌ره‌وه‌ نیشتبوه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ مناڵانی گه‌ڕه‌ک به‌رد تێ گرتبوو ته‌واو چه‌مابوه‌وه‌..، چومه‌ سه‌ر بانه‌که‌، له‌ خواره‌وه‌ هاواریان ده‌کرد کوره‌ به‌ره‌و زرێبار بیسوڕێنێ، دایکم ئه‌یگوت رۆڵه‌ به‌ره‌و شه‌خسه‌که‌ ته‌به‌ڕکه‌ باش ده‌بێ، وای لێ هات هه‌ر به‌فره‌ک بوو و نه‌یدا، هاتمه‌ خواره‌وه‌، هه‌موومان بێ ده‌نگ بووین، نه‌وزاد برام مندالێکی هه‌بوو و هه‌ڵی ده‌په‌راند، ده‌یگوت ماشه‌ڵڵا کچ کچی من، گوڵه‌، تاقانه‌یه‌ و نازداره‌، به‌خوا منالی من وێنه‌ی نیه‌ له‌ جوانییا. باوکیشم زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌کی کرد و گوتی وه‌ڵا مناڵی منیش جوانه‌ و ئاهێکی هه‌ڵکیشا. ساڵ هات و چوو، زوو ساڵ تێ ده‌په‌ڕێ، وه‌ک شه‌پۆلێک خێرا زه‌مان ئه‌بڕێ، ئیسته‌ که‌وتوومه‌ته‌ بیری ئه‌و رۆژانه‌ و یادی باوکم ده‌که‌م... زۆر زوو تێ په‌ری له‌مێژه‌ نه‌مدیوه‌، گومان ناکه‌م بیبینمه‌وه‌، به‌ڵام له‌ دڵه‌وه‌ تاسه‌م کردوه‌، حه‌ز ده‌که‌م رۆژێ له‌ نزیکه‌وه‌ باوه‌شی بگرم و پێی بڵێم باوکه‌گیان تۆش ئه‌زیزی ئێمه‌، ببوره‌ نه‌متوانی کورێکی باش بم بۆت..

خۆر ئاوای خۆرئاوا!

وێنە خۆم / ئاڵمان، گوندی شولێنشتاین

بزه‌ی نه‌ورۆزانه‌ ....

گه‌وره‌ترین زوڵمی ئه‌مساڵ له‌ من کرا، ئه‌وه‌بوو له‌ وڵاتی پێشکه‌تووی وه‌ک ئاڵمان، له‌ دڵێ رێک له‌ دڵی ئاڵمان و ئورووپادا، خه‌تێکم هه‌یه‌ فه‌یسبووک به‌ هه‌زار حاڵ ده‌کاته‌وه‌، ناتوانم له‌ دوو میگا بایت زیاتر بنێرم، ناتوانم ته‌سویری یه‌ک عه‌بدی به‌شه‌ری خوا ببینم، ئه‌وه‌ دوو رۆژه‌ سێ وێنه‌م بۆ هاتوه‌ تازه‌ دوای پێنج سه‌حات دانلوود بوو، ئه‌مه‌وێ هه‌ندێک جار ته‌ماشای یوتیوب بکه‌م دارێک ئه‌دا به‌ رۆحما و هه‌ر پری ناکاته‌وه‌ و ئه‌نترنێت ئه‌که‌وێته‌ جاده‌ی خۆڵه‌وه‌ و ده‌بێ نه‌ک هه‌ر لاپتۆبه‌که‌م رستارت بکه‌مه‌وه‌، ته‌نانه‌ت ده‌بێ نیو سه‌عاتی رێک به‌دیار تاڵی شه‌به‌که‌ی ئه‌نترنێته‌که‌مه‌وه‌ دانیشم، به‌ یاهوو قسه‌ ده‌که‌م ده‌ڵی رادیۆکانی ئه‌وسایه‌ و ده‌یکا به‌ هات و هه‌را و جیک و هووڕێک نازانم قسه‌ی چیم بۆ ده‌که‌ن، وه‌ختی واش هه‌یه‌ که‌ قسه‌ ده‌که‌م له‌و لا قسه‌ی ته‌واو بوه‌ هیشتا تازه‌ "چۆنی و چاکی"یه‌که‌ی من ده‌گات ..، وه‌ک کورد ده‌لی شه‌ر کرا و کوژاوه‌، که‌چه‌ڵ بۆ دار ئه‌خولاوه‌. . جار ناجاریش پێم ده‌لێن سکایپت هه‌یه‌ قسه‌ بکه‌ین، بابه‌ وه‌لا بیلا هه‌مه‌ و نه‌ک دانه‌یه‌ک دوانیشم هه‌یه‌ که‌چی خه‌ته‌که‌م به‌شی ئه‌وه‌ ناکات ... ساڵ رۆشت، من هێشتا له‌ گوندێکم به‌فر ببارێ ماشینی تێ ناکه‌وێ، هی وا هه‌یه‌ سێ سک زاوه‌ هه‌ر من ماوم لێره‌ ... عه‌رزی خزمه‌تتان بکه‌م فێری دووچه‌رخه‌بووم ئه‌مساڵ، هه‌ڵبه‌ت جارێ که‌وتم سه‌رئه‌ژنۆ و ناومشتم ده‌لیی که‌ر قه‌پی لێ گرتبوو. تازه‌ به‌فر باریبوو، چوومه‌ ده‌ره‌وه‌، جا سارد خۆ له‌ سه‌رما نه‌ده‌چوو، سمۆره‌یه‌کم بینی، له‌ سووڕێکا گرتم، دوای وه‌ک شاعرانی کلاسیکی کورد ده‌رده‌ دلێکمان کرد پێکه‌وه‌، گوتی ئێمه‌ له‌ نه‌سڵی سمۆره‌کانی کوردستانین، کاتی خۆی به‌ده‌ست تایه‌فه‌ی ئێوه‌وه‌ هه‌ڵاتین و لێره‌ جێگایان کردینه‌وه‌، مه‌ردی خوابه‌ وازمان لێ بێنه‌، ئه‌نفالتان کردین، تاقتان لێ برین ئیتر چی ماوه‌، وه‌لا منیش به‌زه‌ییم به‌ حاڵی خۆما هاته‌وه‌ و گوتم له‌وه‌ گه‌رێ مه‌ترسه‌ خۆشم کۆچه‌رێکم رێگای دووری دوورم هه‌ڵبژارده‌وه‌. ئه‌وه‌ش ئه‌مساڵ، ته‌واو، تا سالێ تر به‌ ته‌مایه‌ر خواین، وه‌ک شێتێکمان هه‌بوو له‌ ئاوایی نێ، پێیان ده‌گووت که‌ریم کابان، ده‌مگوت کابانه‌ دنیا که‌ی ته‌واو ده‌بێ، ده‌یگوت به‌ ته‌مای خوا بین هه‌ر ته‌واو نابێ، ده‌بێ خۆمان گوی تێکه‌ین و خۆل که‌ین به‌سه‌ریا ئاوا ته‌واو ده‌بێ. به‌ڵام خۆشترین بیره‌وه‌رییه‌کانیش لێره‌ زۆر بوون، هه‌رچه‌ن بێتاقه‌تی و دووری بووه‌، به‌لام کاتێ سارای دڵت رووناک بێ، ژیان دڕک و داڵیش بێت، به‌ پێی په‌تی سه‌ما ده‌که‌ی. هیوادارم بزه‌ی ساڵ بکه‌وێته‌ سه‌ر لێوتان! 

به‌ ...... سه‌ر...... هات


حه‌ز ئه‌که‌م به‌م نیوه‌شه‌وه‌ باسی هه‌ندێک به‌سه‌رهاتی خۆشتان بۆ بکه‌م. تازه‌ ئاواره‌ ببووین بۆ ئاوایی "نێ"، من مناڵ بووم، ده‌وڵه‌ت هه‌ندێک خه‌ساراتی ده‌دا به‌ خه‌ڵکی سه‌ر سنوور که‌ پێیان ده‌گوت جنگ زده‌، به‌لام خه‌ڵکی لای خۆمان باش نه‌یان ده‌زانی ده‌ری ببرن، ده‌یانگوت جه‌نزه‌ده‌ ئه‌ده‌ن. باوکم چوو بۆ قه‌لا ـ خه‌ڵکی ده‌ورووبه‌ر به‌ مه‌ریوان ده‌لێن قه‌لا ـ له‌وێ ره‌شتییه‌که‌ی سه‌ری پر کردبوو له‌ په‌نجاتمه‌نی و سه‌دتمه‌نه‌ی، بیرم دێ بیستمه‌نی و ده‌ تمه‌نیشی تێدا بوو، کاکم گوتی به‌ باوکم برۆ زه‌وی و ماڵی بکره‌ له‌ قه‌لا، باوکم له‌سه‌ر پشتییه‌کان دانیشتبوو و شانێکی هه‌ڵده‌ته‌کاند و ده‌یگوت "ئم،،، بچین بۆ شار با ئیوه‌ ده‌ڵه‌ بن، کاکه‌ هه‌ی هاوار ئێمه‌ شارمان پیوه‌ نایه‌ت" دایکیم له‌ سووچی هه‌یوانه‌کدا بوو و چایی تێ ده‌کرد، بیرمه‌ سینییه‌کی درێژیان کریبوو، چایی به‌ ریز تێ ده‌کرد و هه‌ر له‌ جێگادا ده‌ستی ده‌کێشا و هه‌ڵنه‌ده‌ستاوه هه‌موومانی تێر چایی ده‌کرد. نه‌خشین خوشکم و من به‌ پیاله‌ چاییمان نه‌ده‌خوارد، به‌ قورووشکه‌، له‌و په‌رداخه‌ گه‌ورانه‌ بوو. جا ئه‌یانگوت له‌ دوو کڵۆ زیاتری پیوه‌ بخۆی داختان ئه‌که‌ین. کڵۆ قه‌نی چی به‌گیان هه‌موو لایه‌ک به‌ زۆریش نه‌ده‌توایه‌وه‌، باوکم ئێمه‌ی ئه‌برد بۆ قه‌ڵا و له‌وێ ده‌بوا له‌ هه‌ر فه‌رده‌ قه‌نێک کڵۆیه‌ک یان دوانمان بخواردایه‌ و تاقیمان بکردایه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ باوکم ئه‌و که‌له‌ قه‌ند و شه‌کرانه‌ی له‌ عیراقه‌وه‌ ده‌هات و ده‌یگوت ئه‌مه‌ قه‌ندی ماڵه‌ فه‌قیره‌، له‌ بیره‌وه‌رییه‌که‌ دور نه‌که‌ومه‌وه‌، پاره‌ی زۆر، نازانم چه‌نێ بوو، به‌لام ئه‌ونه‌ ده‌زانم هه‌رچۆن بوو ژماردیان، زۆشتر ئه‌وه‌بوو مامه‌ره‌حیمم خوا حه‌فووی کا هات بۆ ماڵمان و ئه‌ویش تۆشه‌به‌ره‌یه‌کی پاره‌ی پێ بوو، ده‌یگوت نازانم بیژمیرم، هات بۆ ماڵ ئێمه‌.، هه‌یوانه‌که‌ی ئێمه‌ سێ له‌ شه‌ش درێژ بوو، ریزی کرد به‌ ناو ماڵا و هه‌موو ئێمه‌ی ده‌رپه‌راند و دانه‌دانه‌ ئه‌یژمارد. ئێمه‌ له‌ سووچی ده‌رگاکه‌وه‌ ئه‌مانروانی و نه‌خشین خوشکم کڵۆیه‌ک شه‌کری گه‌وره‌ی له‌ ده‌ما بوو پێ ئه‌که‌نی. مامۆژنه‌ زه‌ینه‌شم هاتبوو ئه‌و رۆژه‌ و باسی مۆدێلی تازه‌ باوی چاره‌که‌ی کۆڵ و ئه‌مانه‌ی ده‌کرد له‌گه‌ڵ دایکم. باوکم وتی رۆڵه‌ که‌وشتان بۆ ئه‌سێنم، له‌و قسانه‌دا بووین دایکم نه‌برێکی هیناو و پێی هه‌موو مانی ئایه‌ره‌ (ئه‌ندازه‌)*) گرت، بۆ هه‌ر کاممان گرێیه‌کی لێ دابوو، چوو بۆ ناوشار و بۆ هه‌موومان باته‌ی سێ ستاره‌ی هێنابوو بۆمان، ده‌مانگوت باوه‌ بۆ ئادیداست بۆ نه‌هێناوین، جا به‌ ئادیداسی ده‌گوت عه‌لی داس، ده‌یگوت رۆڵه‌ خراپه‌ درک ئه‌چێ به‌ پێتانا. باته‌مان کرده‌ پێمان، خۆی بستێک بوو، بستێکی دیکه‌شی به‌ده‌مه‌وه‌ بوو، هه‌ڵمان ده‌دا له‌ به‌رد به‌ خۆمان نه‌ده‌زانی. به‌ کچ و کوره‌وه‌ له‌وه‌ی بۆ هێنابووین. هاوین هات به‌ گڕی جگه‌ره‌ کون کونمان ده‌کرد و وه‌ک پانکه‌ هه‌وای ده‌کێشا. ئه‌وساڵه‌ هه‌ر باسی ئه‌وه‌ بوو تراکتۆرێک بكرین. وه‌لا به‌ هه‌موو تایه‌فه‌که‌مان تراکتۆرێکیان کری، باوه‌ر بکه‌ن یه‌که‌م تۆپێ سه‌دام دای له‌ مه‌ریوان و ئێران دای له‌ تراکتۆره‌که‌ی ئێمه‌. مامه‌م به‌ باوکمی ده‌یگوت ته‌ڵاقم که‌وتبێ حه‌مه‌ تۆش برۆیته‌ مه‌ریوان بوومه‌ له‌رزه‌ ئه‌دا له‌ مه‌ریوان و یه‌کتان ده‌رناچێ. له‌سه‌ر خه‌رمانا بووین، دایکم له‌ بنه‌ دانیشتبوو و چایی تێ ئه‌کرد، خاکه‌ناز (پێمه‌ره‌) که‌ی له‌به‌رده‌ما بوو. به‌ ده‌ور چایی بۆ تێ ده‌کردین، چاییه‌که‌ی ده‌خسته‌ سه‌ر پێمه‌ره‌که‌ و دوو کڵۆ قه‌نه‌که‌شی له‌سه‌ر داده‌نا و پاڵی پێوه‌ ده‌نا و ئێمه‌ش ئه‌مان خواره‌وه‌. من و نه‌خشین خوشکم هه‌ر به‌ په‌رداخه‌ حه‌یاته‌که‌ ده‌مانخوارده‌وه‌، به‌ په‌رداخ نه‌بوایه‌ تێر نه‌ده‌بووین، ده‌بوا یه‌ک سه‌عات فوومان لی کردایه‌. مامه‌ ره‌حیمم ده‌هات هه‌ر به‌ گه‌رمی ده‌یخوارده‌وه‌، جارێک وه‌ک ئه‌وم کرد تا خواره‌وه‌ سووتانی، په‌رداخێ ئاو و یه‌خیشم کرد به‌ شوێنیا هه‌ر چاره‌ی نه‌کرد. بیره‌وه‌رییه‌کان هه‌میشه‌ به‌ خۆشی ده‌مێننه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئازار و ره‌نجی له‌گه‌ڵا بێت. 

شه‌وتان گوڵ

له‌ کۆڵان تێم ته‌قاند


هه‌ر که‌ له‌ کۆڵان تێم ته‌قاند، لووتم نا به‌ لووت ئه‌حا گێجه‌وه‌، هه‌رچیم کرد نه‌مزانی چۆن ده‌رباز بم، گیرفانه‌که‌م پر بوو له‌ گوڵه‌به‌ڕۆژه‌، ده‌ستێکم به‌ کونی گیرفانه‌که‌مه‌وه‌و،ده‌ستێکیشم به‌ کتێبه‌کانمه‌وه‌ بوو، کتێبه‌ علوومه‌که‌م هه‌ڵخزا و که‌وته‌ به‌رده‌م ئه‌حا. به‌فرو قوڕ و چڵپاو کۆڵانی گرتبوو، نه‌موێرا دانه‌وم بۆی، باشبوو کتێبه‌که‌م به‌ سفره‌ به‌رگ گرتبوو ته‌ڕ نه‌بوو، که‌ دانه‌ویم بۆ ئه‌حا نه‌یگرتم و هه‌تا هێزی تێدا بوو، به‌ که‌وشه‌ باته‌کانییه‌وه‌ شه‌قێکی تێهه‌ڵدام و مشتێ چڵمی کرد به‌سه‌ر کراسه‌که‌ما، نیوه‌ی به‌ لاملمه‌وه‌ هاته‌ خواره‌وه‌. له‌ حه‌یبه‌تا وه‌خت بوو گمیز که‌م به‌ خۆما. کۆڵان یه‌ک به‌شه‌ری تیا نه‌بوو، مێشووله‌ش رێی نه‌ده‌که‌وته‌ کۆڵان، هه‌ر چۆن بوو رزگارم بوو. لا رانم شین و که‌وه‌ ببوو. خۆم گه‌یانده‌ ماڵه‌وه‌. سه‌رمام بوو وه‌ک شه‌ق شه‌قه‌ ده‌له‌رزیم، چاوانه‌ی قاچم داکه‌وتبوو و ئاوه‌سابوو. له‌ پشتێن به‌ره‌وخوار ته‌ڕ ببووم. دایکم زۆپاکه‌ی تێخستبوو و نێڵه‌ نێڵ گڕ به‌رز ده‌بووه‌ و وه‌ک گورگی هار زۆمپاکه‌ ده‌یناڵاند. خۆم دا به‌ر زۆپا و قنم تێ کرد، بۆ نه‌چزا به‌ زۆپماکه‌دا، به‌ پانتۆڵه‌که‌وه‌ چزا پیایا، دایکم به‌ جێگای ئه‌وه‌ی بێت به‌ فریامه‌وه‌، مه‌قاشه‌که‌ی هه‌ڵگرت و شوێنم که‌وت، له‌ حه‌یبه‌ت شه‌قازله‌ و مه‌قاشه‌کان دایکم سووتانم بیر چووبوه‌وه‌. له‌ شیشه‌ شکاوه‌که‌ی به‌رهه‌یوانه‌که‌مانه‌وه‌ بازره‌قه‌م به‌ست و بۆی ده‌رچووم، باش قنم خسته‌ ناو به‌فره‌وه‌ تا چاک ته‌زی و ئێشی سووتانی تیا نه‌ما. ئه‌و رۆژه‌ زۆر سه‌رمام بوو، چڵمه‌شۆڕه‌م ئاوقه‌ ببوو. خوشکم دۆخه‌وای لێ نابوو بانگی کردم. جامۆڵکه‌یه‌کم خوارد و گه‌رم بوومه‌وه‌. چڵم هه‌ر کۆتایی نه‌ ئه‌هات. ئه‌تگوت هه‌موو لاشه‌م ئه‌تاوێته‌وه‌ و ئه‌بێته‌ چڵم و له‌ کونه‌لووتمه‌وه‌ فریشقه‌ ده‌به‌ستێ. شۆڕ ده‌بووه‌ تا ئه‌یدا له‌ عه‌رز و له‌ پڕێکا خۆی ئه‌کرده‌وه‌ به‌ کوونه‌ لووتما. ئه‌وشه‌وه‌ له‌ تاو چڵمه‌شۆڕه‌ و لووشکه‌ لووش خه‌وم نه‌بوو. له‌و نیوه‌شه‌وه‌دا به‌ قۆزه‌ ره‌شه‌ خه‌به‌رم بوه‌وه‌، خۆ خه‌تای قۆزه‌ ره‌شه‌ نه‌بوو باوکم قوتووه‌ ته‌ماکۆکه‌ی دابوو به‌ ناوچاوما و منیش به‌ خه‌به‌ر هاتبووم. قیراندی: هه‌تیو ... قرخه‌ قرخ، بێڵه‌ با بخه‌وین. هیچ چوم گۆزه‌ڵه‌یه‌کم هێناو له‌ ته‌نه‌که‌ ئاوه‌که‌ی سه‌ر زۆمپاکه‌ پرم کرد و لای سه‌رم دامنا، له‌ په‌سا ئاوم ده‌خوارده‌وه‌ و قۆزه‌که‌ ده‌نیشته‌وه‌. به‌یانی شه‌وه‌کی هه‌ڵیانساندم بۆ مه‌دره‌سه‌. دایکم خه‌ریک ئالف تێکردن بوو و وتی رۆڵه‌ شیری تازه‌ ئه‌کوڵێنم که‌مێ نان و شیر بخۆ. چلمه‌ شۆڕه‌که‌م ته‌واو نه‌ببوو. ئه‌وشه‌و لێفه‌که‌م ته‌واو چڵماویی کردبوو. که‌وایه‌کی باوکم هه‌بوو، دابوویان به‌سه‌ر ئاخوڕی هێسره‌ که‌وه‌دا. داده‌م نایه‌ به‌ر ئه‌ژنۆیی و دایدڕاند. له‌تێکی کرد به‌ ده‌رزێخه‌یه‌که‌وه‌ و کردی به‌سه‌ر شانما. گوتی ها رۆڵه‌ جار جارێ چڵمتی پێ بسڕه‌. ده‌سماڵێ چی تووک و کای پێوه‌ بوو. له‌ ده‌رگای حه‌وشه‌ تێم ته‌قانده‌ ده‌ره‌وه‌، دام به‌ ته‌مووی مامه‌ ره‌حیممدا، گوتی ئه‌ها ... گێسکه‌ نێر بۆ کوێ ئه‌وه‌ ..